Đầu tư chứng khoán, một lựa chọn hấp dẫn để tăng thêm thu nhập trong thời đại ngày nay. Nhiều người mơ ước về một cuộc sống tài chính tự do nhờ vào những khoản lợi nhuận thụ động từ thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, con đường đến thành công không hề trải đầy hoa hồng. Sự chủ quan và thiếu kiến thức có thể biến những cơ hội đầu tư trở thành những rủi ro khôn lường. Để chinh phục thị trường đầy biến động này, nhà đầu tư cần trang bị cho mình những kiến thức vững chắc và sẵn sàng dành thời gian nghiên cứu, phân tích. Cùng Tinhanghoa khám phá sâu hơn về hành trình đầu tư chứng khoán đầy thử thách và cơ hội này.

Chứng khoán là gì ?

Chứng khoán, đơn giản mà nói, là một loại giấy tờ chứng minh bạn đang sở hữu một phần của một công ty. Giống như khi bạn mua một miếng bánh pizza, bạn đang sở hữu một phần của chiếc bánh đó. Khi đầu tư vào chứng khoán, bạn đang trở thành một nhà đầu tư, cùng chia sẻ lợi nhuận và rủi ro với công ty. Thị trường chứng khoán là nơi giao dịch các loại chứng khoán như cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư... Tất cả các giao dịch chứng khoán tại Việt Nam đều được quản lý bởi Trung tâm lưu ký Chứng khoán Việt Nam.

Phân loại chứng khoán

Hiện nay, chứng khoán được chia thành 3 loại chính: 

Chứng khoán Vốn

Đầu tư vào cổ phiếu phổ thông (có thể gọi là chứng khoán vốn) là một cách để tham gia vào thị trường chứng khoán. Khi mua cổ phiếu, nhà đầu tư không chỉ sở hữu một phần tài sản của công ty mà còn có cơ hội nhận được lợi nhuận từ hai nguồn chính: cổ tức và chênh lệch giá. Cổ tức là phần lợi nhuận mà công ty chia cho cổ đông, còn chênh lệch giá là khoản thu được khi bán cổ phiếu với giá cao hơn giá mua vào

Chứng khoán Nợ

Chứng khoán nợ là một hợp đồng tài chính, thể hiện cam kết giữa người đi vay và người cho vay. Khi sở hữu chứng khoán nợ, bạn đã trở thành một nhà đầu tư, đồng thời cũng là một chủ nợ. Công ty phát hành chứng khoán có nghĩa vụ trả lãi định kỳ và hoàn trả vốn đầy đủ khi đến hạn.

Chứng khoán Phái sinh

Chứng khoán phái sinh là một hợp đồng tài chính có giá trị phụ thuộc vào biến động của chỉ số VN30. Nói cách khác, đây là một thỏa thuận ràng buộc pháp lý giữa các bên, quy định rõ ràng quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi người liên quan đến chỉ số này tại một thời điểm tương lai. Hãy hình dung chứng khoán phái sinh như một hợp đồng đặt trước cho một rổ cổ phiếu, và giá trị của rổ hàng này sẽ liên tục thay đổi theo thị trường.

>>>Tham khảo thêm: Đáo hạn phái sinh là gì? Những điều cần lưu ý

Đặc điểm của chứng khoán 

Tính thanh khoản

Chứng khoán, đặc biệt là cổ phiếu niêm yết, sở hữu tính thanh khoản vượt trội so với nhiều loại tài sản khác. Khả năng chuyển đổi nhanh chóng thành tiền mặt nhờ giao dịch sôi động trên thị trường thứ cấp là ưu điểm nổi bật của loại hình đầu tư này

Tính rủi ro

Mọi công cụ tài chính, bao gồm cả chứng khoán, đều tiềm ẩn những rủi ro nhất định. Thêm vào đó, các yếu tố vĩ mô như biến động thị trường, lạm phát và tình hình chính trị có thể tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến giá trị của chứng khoán.

Tính sinh lời

 Mục tiêu cuối cùng của nhà đầu tư chứng khoán là gia tăng tài sản. Họ hướng tới việc thu về lợi nhuận hấp dẫn, có thể đến từ việc nhận cổ tức định kỳ hoặc từ việc bán chứng khoán khi giá tăng.

>>>Tham khảo thêm: Kinh nghiệm đầu tư chứng khoán: 8 bí kíp thành công cho người mới bắt đầu

Các thuật ngữ phổ biến trong chứng khoán

Trước khi tham gia giao dịch cổ phiếu, các nhà đầu tư mới cần hiểu rõ một số thuật ngữ cơ bản quan

• Cổ phần: Đây là các phần bằng nhau mà vốn điều lệ của một công ty được chia ra. Mỗi cổ phần đại diện cho một phần vốn nhỏ trong công ty.

• Cổ phiếu: Là chứng chỉ do công ty phát hành, xác nhận quyền sở hữu cổ phần của người nắm giữ. Việc sở hữu cổ phiếu mang lại cho người mua một phần quyền lợi và trách nhiệm trong công ty.

• Cổ phiếu phổ thông: Loại cổ phiếu này mang lại quyền biểu quyết cho người sở hữu trong các quyết định quan trọng của công ty. Người nắm giữ cổ phiếu phổ thông cũng có quyền nhận cổ tức, tuy nhiên mức cổ tức này không cố định và phụ thuộc vào tình hình hoạt động kinh doanh của công ty.

• Cổ phiếu ưu đãi biểu quyết: Đối với loại cổ phiếu này, người sở hữu có quyền biểu quyết cao hơn so với cổ phiếu phổ thông. Tỷ lệ biểu quyết này sẽ do công ty quy định và có thể thay đổi theo từng thời điểm.

• Cổ phiếu ưu đãi cổ tức: Những người nắm giữ cổ phiếu ưu đãi cổ tức thường được hưởng mức cổ tức cao hơn hoặc ổn định hơn so với cổ phiếu phổ thông, giúp đảm bảo lợi nhuận ngay cả khi doanh nghiệp gặp khó khăn.

• Cổ phiếu ưu đãi hoàn lại: Đây là loại cổ phiếu mà công ty có nghĩa vụ mua lại từ người sở hữu theo yêu cầu hoặc theo các điều khoản nhất định được quy định trong chính sách phát hành cổ phiếu của công ty.

• Cổ đông: Là những cá nhân hoặc tổ chức sở hữu cổ phiếu của công ty, có quyền lợi liên quan đến lợi nhuận, quyền biểu quyết và tài sản của doanh nghiệp.

• Cổ tức: Là khoản tiền mà cổ đông nhận được từ lợi nhuận công ty sau khi đã trừ các chi phí khác. Cổ tức có thể được chia dưới hai dạng: cổ tức cố định và cổ tức thưởng.

• Cổ tức cố định: Đây là loại cổ tức được trả với mức cố định, không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của công ty. Ngay cả khi công ty hoạt động không hiệu quả, cổ tức cố định vẫn phải được chi trả.

• Cổ tức thưởng: Khác với cổ tức cố định, cổ tức thưởng phụ thuộc vào hiệu quả kinh doanh. Nếu công ty đạt được lợi nhuận cao, cổ đông có thể nhận được mức cổ tức thưởng đáng kể.

• Trái phiếu: Trái phiếu là một loại chứng khoán đại diện cho khoản nợ của công ty phát hành đối với người nắm giữ. Công ty có nghĩa vụ thanh toán gốc và lãi cho người nắm giữ trái phiếu theo các điều khoản được ghi rõ.

• Đường trung bình trượt (MA): MA là một công cụ phân tích kỹ thuật được sử dụng để theo dõi xu hướng biến động giá cổ phiếu trong một khoảng thời gian nhất định. Đường MA giúp nhà đầu tư xác định xu hướng tăng hoặc giảm của cổ phiếu dựa trên giá trung bình của nó.

5 yếu tố quan trọng tác động trực tiếp đến giá cổ phiếu

Nhiều nhà đầu tư mới thường lầm tưởng rằng thành công trên thị trường chứng khoán chủ yếu dựa vào may mắn. Họ cho rằng việc giá cổ phiếu lên xuống thất thường là hoàn toàn ngẫu nhiên và không thể dự đoán. Tuy nhiên, sự thật lại hoàn toàn khác…

• Nền kinh tế: Giá cổ phiếu và nền kinh tế có mối quan hệ mật thiết, như hình với bóng. Sự tăng trưởng kinh tế thường là động lực chính thúc đẩy giá cổ phiếu lên cao, trong khi suy thoái kinh tế lại là nguyên nhân khiến giá cổ phiếu giảm

• Chính trị:  Các biến động chính trị thường đi kèm với sự gia tăng rủi ro đầu tư, khiến nhà đầu tư thận trọng hơn và có xu hướng rút vốn khỏi thị trường. Điều này dẫn đến áp lực bán lớn và kéo theo sự giảm giá của cổ phiếu.

• Quy luật cung cầu : Cung và cầu là hai lực lượng luôn tác động lên nhau, tạo nên sự cân bằng trong thị trường chứng khoán. Khi nhu cầu mua vào lớn hơn cung, giá cổ phiếu sẽ tăng. Ngược lại, khi cung vượt cầu, giá sẽ giảm

• Báo cáo tài chính: Sự tăng trưởng bền vững về doanh thu và tốc độ tăng trưởng cao của công ty sẽ là động lực chính thúc đẩy giá cổ phiếu tăng mạnh. Ngược lại, tình hình kinh doanh kém khả quan sẽ kéo theo sự giảm sút của giá cổ phiếu

• Tâm lý nhà đầu tư: Sự biến động của thị trường chứng khoán chịu ảnh hưởng lớn bởi dòng thông tin liên tục cập nhật. Chỉ cần một tin đồn, một thông báo bất ngờ cũng đủ sức làm đảo lộn thị trường. Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư cần luôn giữ vững sự tỉnh táo, không bị cuốn theo tâm lý đám đông, để tìm kiếm những cơ hội đầu tư tiềm năng.

Vai trò của chứng khoán 

Thị trường chứng khoán chính là "bài kiểm tra" minh chứng rõ nét cho sức khỏe của nền kinh tế. Sự tăng trưởng bền vững của các chỉ số chứng khoán phản ánh trực tiếp năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, từ đó góp phần vẽ nên bức tranh toàn cảnh về sự phát triển của nền kinh tế.

Nhờ thị trường chứng khoán, doanh nghiệp có thêm "đòn bẩy" để tăng trưởng nhanh chóng và bền vững.

Thị trường chứng khoán mở ra một thế giới đầu tư đa dạng, nơi mà bất kỳ ai cũng có thể tham gia, từ nhà đầu tư mới bắt đầu cho đến những nhà đầu tư chuyên nghiệp. Với vô vàn lựa chọn về loại hình chứng khoán, bạn hoàn toàn chủ động tìm kiếm cơ hội phù hợp nhất với hồ sơ đầu tư của mình, từ đó xây dựng một danh mục đầu tư hiệu quả và bền vững.

Nguyên tắc hoạt động về chứng khoán 

Theo Điều 5 của Luật Chứng khoán 2019, thị trường chứng khoán Việt Nam vận hành dựa trên bốn nguyên tắc cơ bản sau:

• Tôn trọng quyền và tự do: Bảo đảm quyền sở hữu tài sản, quyền tự do trong các hoạt động giao dịch, đầu tư và kinh doanh dịch vụ chứng khoán được tôn trọng và bảo vệ.

• Công bằng, minh bạch, công khai: Mọi hoạt động trên thị trường phải đảm bảo tính minh bạch, cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời cho các nhà đầu tư và các bên liên quan.

• Bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư: Các nhà đầu tư được bảo đảm quyền lợi, đồng thời được cung cấp đầy đủ thông tin để có thể đưa ra những quyết định đầu tư sáng suốt, có cơ sở.

• Tự chịu trách nhiệm về rủi ro: Nhà đầu tư phải tự chịu trách nhiệm về các rủi ro trong quá trình đầu tư. Các tổ chức kinh doanh dịch vụ chứng khoán có trách nhiệm tư vấn, cung cấp cảnh báo về rủi ro một cách đầy đủ và chính xác.

Bốn nguyên tắc này tạo nền tảng cho một thị trường chứng khoán minh bạch, hiệu quả, giúp thu hút nhiều nhà đầu tư mới và đóng góp tích cực vào sự phát triển của nền kinh tế.

>>>Tham khảo thêm: Đầu tư hàng hóa phái sinh là gì ? 6 kinh nghiệm đầu tư hàng hóa phái sinh hữu ích cho người mới

Cách thức hoạt động của thị trường chứng khoán

Thị trường chứng khoán giống như một chợ lớn, nơi các nhà đầu tư giao dịch mua bán những "tấm vé" sở hữu một phần của các công ty. Sàn giao dịch chứng khoán chính là nơi diễn ra các hoạt động mua bán sôi động này.

Thị trường chứng khoán ngày nay đã chuyển đổi hoàn toàn sang giao dịch điện tử, cho phép nhà đầu tư thực hiện mọi thao tác mua bán một cách nhanh chóng và tiện lợi chỉ với vài cú click chuột.

Đầu tư chứng khoán là hoạt động mua bán chứng khoán trên thị trường thứ cấp thông qua các công ty chứng khoán. Nhà đầu tư sẽ mua lại chứng khoán đã được phát hành trước đó từ các nhà đầu tư khác.

Muốn tham gia giao dịch chứng khoán, bạn cần mở tài khoản tại một công ty chứng khoán. Sau đó, bạn trực tiếp đặt lệnh mua hoặc bán trên hệ thống hoặc nhờ nhân viên hỗ trợ. Hệ thống sẽ thực hiện các lệnh này trên sàn giao dịch.

Mỗi khi thực hiện một giao dịch, nhà đầu tư sẽ phải trả một khoản phí nhất định cho sàn chứng khoán, tương đương từ 0,1% đến 0,35% trên tổng giá trị giao dịch. Có thể hình dung, đây như một khoản tiền "hoa hồng" mà nhà đầu tư phải trả cho sàn để được sử dụng dịch vụ. Chính vì vậy, việc so sánh và lựa chọn sàn giao dịch có mức phí hợp lý là một trong những yếu tố quan trọng giúp nhà đầu tư tối ưu hóa lợi nhuận.

Hành trang trước khi bước vào thị trường chứng khoán

Học hỏi những kiến thức về chứng khoán

Đầu tư chứng khoán không đơn thuần là may rủi. Thành công bền vững chỉ đến với những nhà đầu tư có kiến thức. Việc học hỏi và trang bị những kiến thức nền tảng là bước đầu tiên và cũng là quan trọng nhất trên con đường chinh phục thị trường

Nhiều nhà đầu tư lâu năm, dù đã có kinh nghiệm dày dặn, vẫn gặp phải những thất bại. Lý do là vì họ thiếu đi một nền tảng kiến thức vững chắc. Đừng để kinh nghiệm che lấp đi tầm quan trọng của tri thức. Hãy học hỏi từ những sai lầm của người khác và xây dựng cho mình một hành trang kiến thức đầy đủ trước khi bắt đầu.

Tìm kiếm những thông tin liên quan

Nhà đầu tư cần chủ động thu thập những thông tin liên quan trong quá trình đầu tư để tối ưu hóa quyết định của mình. Việc nắm vững các thông tin về doanh nghiệp phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu, cách thức hoạt động của thị trường, cũng như các yếu tố có thể tác động đến giá trị của cổ phiếu hay trái phiếu sẽ giúp bạn đầu tư hiệu quả và giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, với sự đa dạng của các nguồn tin hiện nay, không ít thông tin sai lệch có thể gây ra sự nhầm lẫn. Vì vậy, nhà đầu tư cần tỉnh táo, sàng lọc và lựa chọn kỹ lưỡng những nguồn thông tin đáng tin cậy và hữu ích để tham khảo.

Vốn đầu tư

Số vốn đầu tư cần thiết cho mỗi nhà đầu tư là một con số biến động, phụ thuộc vào cấu trúc danh mục đầu tư, độ nghiêng về rủi ro và mục tiêu lợi nhuận riêng biệt. Giống như một bộ quần áo may đo, mức vốn đầu tư phải vừa vặn với số đo tài sản, khả năng chịu rủi ro và mục tiêu lợi nhuận của từng cá nhân

Thiết bị hỗ trợ

Trong thời đại số, việc đầu tư chứng khoán đòi hỏi nhà đầu tư phải trang bị ít nhất một thiết bị di động hoặc máy tính để có thể theo dõi sát sao biến động thị trường và thực hiện giao dịch một cách nhanh chóng, thuận tiện

 Với hành trang kiến thức vừa được bổ sung, bạn hoàn toàn có thể tự tin khám phá thế giới chứng khoán. Chúc bạn đưa ra những quyết định đầu tư sáng suốt! Và đừng quên, theo dõi Tinhanghoa để biết thêm nhiều kiến thức thú vị về thị trường tài chính nhé!