Iran thu phí qua eo biển Hormuz: “đòn bẩy địa chính trị” mới làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, Iran đang từng bước biến eo biển Eo biển Hormuz thành một “trạm thu phí” mang tính chiến lược, gây ra những hệ lụy sâu rộng đối với thương mại và năng lượng toàn cầu.

Biến tuyến hàng hải trọng yếu thành “trạm thu phí”

Theo các nguồn tin quốc tế, Iran đã bắt đầu thu phí đối với một số tàu thương mại khi đi qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu và khí đốt toàn cầu.

Một quan chức Iran thậm chí cho biết mức phí có thể lên tới 2 triệu USD mỗi tàu để đảm bảo “hành trình an toàn” qua khu vực đang có xung đột.

Về mặt lập luận, Tehran cho rằng việc thu phí là “tự nhiên”, tương tự như các hành lang vận tải quốc tế khác, khi quốc gia kiểm soát tuyến đường sẽ cung cấp an ninh và thu phí dịch vụ.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy đây không chỉ là vấn đề kinh tế, mà là công cụ kiểm soát dòng chảy thương mại toàn cầu.

Cơ chế “chọn lọc tàu qua lại”

Iran không mở cửa hoàn toàn tuyến hàng hải này. Thay vào đó, nước này áp dụng cơ chế “tàu thân thiện – tàu không thân thiện”:

• Chỉ những tàu được Iran chấp thuận hoặc không liên quan đến các bên đối địch mới được phép đi qua
• Các tàu phải phối hợp trực tiếp với phía Iran để đảm bảo an toàn
• Nhiều tàu phải chờ đợi hoặc chấp nhận trả phí để được thông hành

Điều này biến eo biển Hormuz từ một tuyến hàng hải quốc tế thành một điểm kiểm soát mang tính chính trị – quân sự.

Tranh cãi pháp lý quốc tế

Động thái của Iran đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ. Các quốc gia vùng Vịnh cho rằng:

• Việc thu phí là vi phạm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS)
• Eo biển Hormuz là tuyến đường tự nhiên quốc tế, không giống các kênh đào nhân tạo như Suez hay Panama
• Không quốc gia nào có quyền cản trở hoặc thu phí quá cảnh

Về nguyên tắc, luật quốc tế quy định quyền “quá cảnh vô hại” qua các eo biển quốc tế, do đó việc thu phí hoặc hạn chế tàu thuyền có thể bị coi là hành động đơn phương và gây bất ổn.

Tác động tới thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu

Hệ quả của chính sách này là cực kỳ nghiêm trọng:

• Lưu lượng tàu qua Hormuz sụt giảm mạnh, có thời điểm gần như tê liệt
• Hàng nghìn tàu phải neo đậu chờ đợi hoặc chuyển hướng
• Giá dầu tăng vọt, có lúc vượt 110–116 USD/thùng
• Chi phí vận tải và bảo hiểm hàng hải tăng đột biến

Đáng chú ý, nhiều quốc gia châu Á – vốn phụ thuộc lớn vào dầu Trung Đông – đang đối mặt nguy cơ thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng.

“Vũ khí kinh tế” trong cuộc chơi địa chính trị

Việc thu phí qua eo biển Hormuz cho thấy Iran đang sử dụng một chiến lược rõ ràng:

• Tăng nguồn thu trong bối cảnh chiến tranh và trừng phạt
• Gây áp lực lên các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng
• Tạo đòn bẩy trong đàm phán quốc tế

Quan trọng hơn, đây là dấu hiệu cho thấy các tuyến vận tải chiến lược toàn cầu đang ngày càng bị “vũ khí hóa” – nơi địa chính trị có thể chi phối trực tiếp dòng chảy thương mại.

Kết luận

Động thái thu phí qua eo biển Hormuz không chỉ là một biện pháp tài chính mà còn là bước đi chiến lược nhằm kiểm soát một trong những “yết hầu” năng lượng của thế giới.

Trong ngắn hạn, điều này sẽ tiếp tục đẩy giá dầu và chi phí vận tải lên cao. Nhưng về dài hạn, nó có thể thúc đẩy các quốc gia tìm kiếm tuyến vận chuyển thay thế, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào khu vực Trung Đông.