Khủng hoảng ngân sách Mỹ: Khi quyền lực “giữ hầu bao” của Quốc hội đứng trước nguy cơ bị xói mòn

Cuộc khủng hoảng ngân sách kéo dài bước sang tuần thứ tư đang làm tê liệt hoạt động của chính phủ liên bang Mỹ và phơi bày một vấn đề nghiêm trọng hơn: quyền chi tiêu – vốn là đặc quyền của Quốc hội theo Hiến pháp – đang dần bị hành pháp lấn át.

1. Từ bế tắc ngân sách đến nguy cơ xói mòn quyền lập pháp

Tình trạng chính phủ Mỹ đóng cửa bắt đầu từ ngày 1/10, khi hai đảng không thể đạt được thỏa thuận cho năm tài khóa mới.

Đảng Dân chủ kiên quyết yêu cầu gia hạn chương trình bảo hiểm y tế giá rẻ (ACA) cho 24 triệu người dân.

Đảng Cộng hòa và Tổng thống Donald Trump phản đối, cho rằng chính phủ cần mở cửa trước khi thảo luận các điều khoản chi tiêu.

Khi ngân sách không được thông qua, hàng trăm nghìn nhân viên liên bang bị tạm nghỉ việc không lương, nhiều dịch vụ công ngừng hoạt động, và chuỗi cung ứng của các cơ quan chính phủ bị gián đoạn.
Thế nhưng, điều khiến giới quan sát lo ngại không chỉ là tác động kinh tế – mà là sự dịch chuyển quyền lực tài chính từ Quốc hội sang Nhà Trắng.

2. Hành pháp tự ý chi tiêu – dấu hiệu vượt quyền đáng báo động

Trong suốt thời gian đóng cửa, Nhà Trắng được cho là đã tự tái phân bổ nguồn quỹ, bao gồm:

Đóng băng hàng tỷ USD ngân sách dành cho các bang do đảng Dân chủ kiểm soát,

Sa thải nhân viên liên bang ở những cơ quan không “ưu tiên chính trị”,

Và ưu tiên chi trả lương cho quân đội cùng các lực lượng chấp pháp có vũ trang.

Những động thái này, theo nhiều chuyên gia, đã vượt ra ngoài khuôn khổ phê chuẩn ngân sách của Quốc hội.

Bà Molly Reynolds, chuyên gia cao cấp tại Viện Brookings, cảnh báo:

“Đây là mối đe dọa mang tính tồn vong đối với quyền lực ngân sách của Quốc hội. Làm sao có thể đàm phán một thỏa thuận chi tiêu dài hạn nếu hành pháp có thể phớt lờ mọi điều khoản được luật hóa?”

Theo Hiến pháp Mỹ, Điều I, Mục 9 quy định “Không khoản tiền nào được rút khỏi ngân khố quốc gia nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội”.
Thế nhưng, trong bối cảnh bế tắc chính trị, quyền kiểm soát chi tiêu dường như đang nghiêng về phía Tổng thống, đặc biệt khi Nhà Trắng khai thác những kẽ hở trong các đạo luật chi tiêu tạm thời.

3. Quốc hội chia rẽ sâu sắc – khi cả hai đảng đều lúng túng

Khảo sát của Reuters/Ipsos cho thấy 50% người Mỹ đổ lỗi cho đảng Cộng hòa, trong khi 43% trách đảng Dân chủ – phản ánh sự chia rẽ không chỉ trong chính quyền mà cả trong lòng xã hội Mỹ.

Thượng nghị sĩ Tim Kaine (bang Virginia, Dân chủ) chỉ trích:

“Chúng tôi không thể thông qua ngân sách chỉ để rồi Tổng thống tiếp tục sa thải nhân viên và cắt giảm các chương trình xã hội tùy ý.”

Đáng chú ý, một số nghị sĩ Cộng hòa ôn hòa cũng tỏ ra lo ngại. Ông Mike Simpson (bang Montana) thừa nhận:

“Quốc hội đang không làm tròn trách nhiệm. Việc Nhà Trắng giữ tiền và tự quyết chi tiêu là hành vi vi hiến.”

Trái lại, phe bảo thủ cực hữu lại ủng hộ cách tiếp cận cứng rắn của ông Trump. Hạ nghị sĩ Chip Roy (Texas) tuyên bố:

“Nếu phe Dân chủ cố tình trì hoãn, thì Tổng thống và Văn phòng Quản lý & Ngân sách (OMB) nên được linh hoạt hơn trong việc điều phối quỹ.”

Sự chia rẽ này khiến Hạ viện – do Chủ tịch Mike Johnson dẫn dắt – vẫn tạm ngưng hoạt động, trong khi Thượng viện do đảng Dân chủ kiểm soát tiếp tục bác bỏ dự luật chi tiêu tạm thời.

4. “Darth Vader” của Nhà Trắng và chiến lược ngân sách gây tranh cãi

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng hiện nay là Giám đốc Ngân sách Nhà Trắng Russell Vought, người được truyền thông Mỹ gọi là “kiến trúc sư” của chiến lược chi tiêu trong thời kỳ chính phủ đóng cửa.
Tổng thống Trump thậm chí ca ngợi ông Vought là “Darth Vader của chính phủ”, ngụ ý về vai trò quyền lực và cách điều hành cứng rắn.

Chính ông Vought đã thúc đẩy việc đóng băng ngân sách ở các lĩnh vực không nằm trong ưu tiên của Nhà Trắng, đồng thời tập trung chi tiêu cho các cơ quan phục vụ an ninh và quốc phòng.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia pháp lý cảnh báo việc hành pháp “điều tiết tiền công” mà không có sự phê duyệt của Quốc hội có thể vi phạm Đạo luật Kiểm soát Ngân sách Liên bang (1974) – một đạo luật ra đời nhằm ngăn tổng thống tự ý sử dụng ngân sách ngoài thẩm quyền.

5. Ranh giới hiến pháp mong manh – hệ quả vượt ra ngoài khủng hoảng ngân sách

Việc chính phủ Mỹ đóng cửa kéo dài gần một tháng không chỉ gây thiệt hại kinh tế – ước tính hàng chục tỷ USD mỗi tuần – mà còn đe dọa nền tảng kiểm soát quyền lực (checks and balances) trong hệ thống chính trị Mỹ.

Một cựu cố vấn Quốc hội nhận định:

“Chúng ta đang để quyền kiểm soát ngân sách – nền tảng của nền dân chủ Mỹ – trượt dần vào tay hành pháp. Nếu Quốc hội không giành lại quyền giữ hầu bao, toàn bộ cơ chế cân bằng quyền lực sẽ bị phá vỡ.”

Theo truyền thống chính trị Mỹ, quyền chi tiêu là “linh hồn” của Quốc hội – công cụ giúp cơ quan lập pháp giám sát hành pháp.
Tuy nhiên, trong cuộc khủng hoảng hiện nay, ranh giới giữa quyền lập pháp và quyền điều hành tài chính đang bị xóa nhòa, mở ra tiền lệ nguy hiểm cho các đời tổng thống sau.

6. Tương lai mờ mịt: Cửa mở chưa thấy, niềm tin cạn dần

Khi thời hạn tài khóa mới đã trôi qua gần một tháng, tình hình vẫn bế tắc:

Hạ viện tạm nghỉ,

Thượng viện không thông qua dự luật chi tiêu,

Còn Nhà Trắng tiếp tục kiểm soát dòng tiền một cách độc lập.

Giới quan sát dự báo chính phủ Mỹ có thể phải đối mặt với “shutdown” kéo dài nhất lịch sử hiện đại, trong khi niềm tin của công chúng vào Quốc hội đang giảm sút mạnh.

Bên cạnh đó, tác động kinh tế ngày càng rõ rệt: tăng trưởng GDP có thể bị kéo giảm 0,2–0,3 điểm phần trăm mỗi tháng nếu khủng hoảng không được giải quyết, theo ước tính của Moody’s Analytics.

7. Lời cảnh tỉnh từ cuộc khủng hoảng

Cuộc đối đầu giữa Tổng thống Trump và Quốc hội đã vượt ra khỏi phạm vi một cuộc tranh luận ngân sách thông thường – nó trở thành bài kiểm tra về giới hạn quyền lực trong nền dân chủ Mỹ.

Nếu Quốc hội không tái khẳng định quyền “giữ hầu bao”, hệ thống phân quyền ba nhánh – vốn là nền tảng của Hiến pháp Hoa Kỳ – có nguy cơ mất cân đối lâu dài.

Như lời bà Reynolds (Brookings) kết luận:

“Một khi hành pháp nắm toàn quyền chi tiêu, chúng ta không còn là một nền dân chủ nghị viện, mà là một chính phủ điều hành bằng sắc lệnh tài chính.”

🟣 Tổng kết:
Khủng hoảng ngân sách Mỹ năm nay không chỉ là một “shutdown” kéo dài – mà là cuộc thử thách hiến pháp nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, khi quyền lực chi tiêu – biểu tượng của sự giám sát dân chủ – đứng trước nguy cơ bị hành pháp lấn át.
Tương lai chính trị Mỹ sẽ phụ thuộc vào việc liệu Quốc hội có thể lấy lại quyền lực tài chính của mình hay không – trước khi cơ chế kiểm soát quyền lực trở thành hình thức.

...............................................................

Liên hệ tư vấn đầu tư hàng hoá phái sinh: 0327.555.026

ROOM TIN TỨC HÀNG HOÁ PHÁI SINH: https://zalo.me/g/ivfppc331