IMF nhận định Việt Nam cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ FDI – xuất khẩu sang dựa vào năng suất, đổi mới sáng tạo và hiệu quả đầu tư công để duy trì đà phát triển bền vững

Trong Báo cáo Tham vấn Điều IV công bố tháng 10/2025, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đánh giá Việt Nam đang ở thời điểm quan trọng của quá trình phát triển kinh tế. Sau hơn hai thập kỷ tăng trưởng dựa vào xuất khẩu và vốn đầu tư nước ngoài (FDI), mô hình này đang dần bộc lộ giới hạn khi năng suất lao động chững lại và môi trường thương mại toàn cầu thay đổi nhanh chóng.

Theo IMF, năng suất tổng hợp (TFP) của Việt Nam đã giảm kể từ năm 2015, hiện thấp hơn mức trung bình của ASEAN. Nguyên nhân đến từ hiệu quả sử dụng vốn chưa cao và tình trạng “mất cân đối kỹ năng” khi phần lớn lao động chưa được đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường.

Nhu cầu cấp thiết: Tăng năng suất và thúc đẩy đổi mới

IMF khuyến nghị Việt Nam cần tập trung vào nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh đổi mới công nghệ. Các giải pháp bao gồm mở rộng đào tạo nghề, tăng cường giáo dục STEM và kỹ năng số, cũng như gắn kết giữa trường học – doanh nghiệp – cơ quan quản lý để phát triển lực lượng lao động cho ngành công nghệ cao.

Cơ quan này cũng dành riêng một phần phân tích về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với Việt Nam, coi đây là cơ hội để bù đắp thiếu hụt lao động và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, IMF cảnh báo tự động hóa có thể khiến nhiều việc làm giản đơn biến mất, đặc biệt trong khu vực phi chính thức và nhóm lao động nữ.

Đầu tư công và hiệu quả vốn – yếu tố quyết định tăng trưởng bền vững

IMF dự báo Việt Nam sẽ tăng mạnh đầu tư công giai đoạn 2025–2030 để nâng cấp hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng. Nếu thực hiện hiệu quả, tăng trưởng trung hạn có thể cao hơn hơn 2 điểm phần trăm mỗi năm mà vẫn giữ nợ công ổn định.

Dù vậy, thành công phụ thuộc lớn vào tính minh bạch và năng lực quản trị đầu tư công. Báo cáo nhấn mạnh, Việt Nam cần cải thiện cơ chế lựa chọn dự án, nâng cao hiệu quả chi tiêu và huy động nguồn lực tài khóa bền vững.

Phân bổ tín dụng hợp lý – chìa khóa nâng cao năng suất

IMF chỉ ra khu vực tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), vẫn khó tiếp cận nguồn vốn. Trong khi đó, doanh nghiệp nhà nước lại được hưởng nhiều ưu đãi tín dụng, gây méo mó thị trường. Nếu Việt Nam cải thiện phân bổ vốn, năng suất tổng hợp có thể tăng hơn 50%, giúp củng cố nền tảng tăng trưởng dài hạn.

Kết luận báo cáo, IMF khẳng định Việt Nam cần tái định hình mô hình tăng trưởng, chuyển từ dựa vào lao động giá rẻ và FDI sang dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và hiệu quả đầu tư công – những yếu tố sẽ quyết định khả năng đạt mục tiêu nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045.