Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào năm 2022, các quốc gia phương Tây đã áp đặt hàng nghìn lệnh trừng phạt nhằm vào các ngân hàng, doanh nghiệp và cá nhân Nga. Theo Thứ trưởng Ngoại giao Nga, Alexander Pankin, số lượng lệnh trừng phạt mà các quốc gia phương Tây đưa ra lên tới khoảng 20.000, nhằm cô lập nền kinh tế Nga khỏi thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, sau hơn 1.000 ngày kể từ khi những biện pháp này được triển khai, câu hỏi về hiệu quả thực sự của chúng và viễn cảnh trong tương lai đã trở thành chủ đề nóng khi Tổng thống Mỹ đắc cử Donald Trump chuẩn bị nhậm chức.

Trump đã tuyên bố sẽ áp dụng chính sách ít trừng phạt hơn và có thể sẽ thay đổi cách tiếp cận đối với Ukraine, hứa hẹn rằng ông có thể chấm dứt xung đột trong một ngày nếu có thể. Các chuyên gia hiện nay đang bàn luận về việc liệu những lệnh trừng phạt mà ông Trump sẽ nắm giữ có thể phát huy tác dụng hay không. Trong khi đó, một số nhà phân tích cho rằng các lệnh trừng phạt và viện trợ quân sự sẽ là những công cụ thương lượng quan trọng trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Nga.

Ban đầu, các quốc gia phương Tây hy vọng rằng những hạn chế kinh tế sẽ làm suy yếu nền kinh tế Nga, đặc biệt là gây áp lực khiến đồng rúp mất giá nhanh chóng. Tuy nhiên, nhà kinh tế Sergei Guriev tại Trường Kinh doanh London cho rằng kỳ vọng này dựa trên hy vọng nhiều hơn là thực tế. Thay vì làm suy yếu nhanh chóng nền kinh tế Nga, các lệnh trừng phạt đã ngăn chặn Nga tiếp cận hệ thống tài chính toàn cầu, đặc biệt là đồng USD, cũng như cản trở việc bán dầu, mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nước này.

Tuy nhiên, các biện pháp này đã có ảnh hưởng rõ rệt đối với nền kinh tế Nga. Lạm phát tăng vọt, khiến Ngân hàng Trung ương Nga phải tăng lãi suất lên 21% để kiểm soát tình hình. Mặc dù vậy, các biện pháp này không thể ngăn cản Nga tiếp tục cuộc chiến, và thậm chí có thể đã góp phần làm tình hình trở nên tồi tệ hơn cho các quốc gia phương Tây. Nếu không có các lệnh trừng phạt, có thể Nga đã chiến thắng trong cuộc xung đột này.

Các chuyên gia cho rằng các lệnh trừng phạt liên quan đến hệ thống tài chính toàn cầu là hiệu quả nhất. Đồng USD giữ vai trò chủ đạo trong thương mại quốc tế và dự trữ toàn cầu, và chỉ các ngân hàng Mỹ mới có thể xử lý giao dịch bằng USD. Việc Nga bị cắt đứt khỏi hệ thống này khiến các giao dịch quốc tế trở nên phức tạp và tốn kém hơn rất nhiều. Nga còn bị chặn khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT, làm tăng chi phí giao dịch và làm khó khăn cho việc mua bán hàng hóa, từ dược phẩm đến dầu mỏ.

Tuy nhiên, Nga không hoàn toàn bị cô lập. Quốc gia này đã nhận được sự hỗ trợ lớn từ Trung Quốc và Ấn Độ, các nước đã gia tăng mua dầu từ Nga và cung cấp các hàng hóa thiết yếu như vũ khí và linh kiện công nghệ cao. Các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp Nga lách qua các lệnh trừng phạt và tiếp cận hàng hóa phương Tây.

Mặc dù các quốc gia phương Tây đã phản ứng với tốc độ và quy mô lớn sau cuộc xung đột, một số nhà phê bình cho rằng lệnh trừng phạt không đủ mạnh mẽ và có thể đã được áp dụng quá chậm. Lo ngại về việc cắt giảm nguồn cung năng lượng và giá dầu tăng cao đã khiến Mỹ và châu Âu phải nới lỏng một số biện pháp, đặc biệt là trong việc xuất khẩu nhiên liệu của Nga.

Nga đã phát triển một số chiến lược để giảm thiểu tác động của lệnh trừng phạt, bao gồm việc xây dựng đội tàu vận chuyển dầu riêng và phát triển các tuyến đường thương mại mới. Thậm chí Liên minh châu Âu vẫn tiếp tục mua khí đốt tự nhiên từ Nga, bất chấp các biện pháp trừng phạt.

Dù vậy, các lệnh trừng phạt vẫn là công cụ quan trọng trong việc gây áp lực lên Nga. Tuy nhiên, ngay cả những biện pháp trừng phạt nghiêm ngặt nhất cũng không đủ để thuyết phục Tổng thống Putin đồng ý với một giải pháp mà Ukraine và các đồng minh của mình có thể chấp nhận. Vẫn còn nhiều điều chưa rõ về cách thức mà những lệnh trừng phạt này sẽ tác động đến nền kinh tế Nga trong dài hạn và liệu chúng có đủ mạnh để khiến Nga thay đổi chính sách hay không.

Đọc thêm:

Hàng hóa phái sinh là gì? Tìm hiểu cách đầu tư hàng hóa sinh lời