Năm 2024, ngành thép Việt Nam bắt đầu có những dấu hiệu phục hồi sau giai đoạn suy thoái kéo dài, với sản lượng tiêu thụ tăng trưởng đáng kể. Tuy nhiên, sự phục hồi này vẫn còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bất định từ thị trường trong nước và quốc tế.

Tăng trưởng từ mức nền thấp

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), trong 11 tháng đầu năm, sản lượng thép thành phẩm tiêu thụ đạt 26,7 triệu tấn, tăng 13% so với cùng kỳ năm 2023. Tuy nhiên, mức tăng trưởng này chủ yếu đến từ việc so sánh với nền thấp của năm trước, khi thị trường bất động sản đóng băng và nhu cầu xây dựng suy yếu.

Sản lượng bán hàng thép xây dựng chiếm 42% tổng sản lượng thép thành phẩm, đạt gần 11 triệu tấn, tăng 12% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, tiêu thụ trong tháng 10 tăng mạnh 44%, thậm chí vượt mức đỉnh của tháng 10/2021 – thời điểm ngành thép phát triển bùng nổ.

Tôn mạ và thép cuộn cán nguội cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, lần lượt tăng 33% và 41%. Điều này phản ánh nhu cầu tái thiết sau các cơn bão miền Trung vào tháng 9, cũng như sự khởi sắc nhẹ của thị trường bất động sản.

Xuất khẩu gặp khó, thị trường nội địa chiếm ưu thế

Ngược lại với xu hướng phục hồi của các sản phẩm thép khác, thép cuộn cán nóng (HRC) lại giảm nhẹ 2,2% trong doanh số bán hàng, đặc biệt xuất khẩu giảm hơn 30%. Trong tháng 11, lượng xuất khẩu HRC giảm 70%, chỉ còn hơn 101.000 tấn, đánh dấu tháng giảm thứ ba liên tiếp.

Tỷ trọng xuất khẩu thép HRC hiện chỉ chiếm 30% tổng tiêu thụ, giảm so với mức 50% của năm 2023. Điều này buộc các doanh nghiệp tập trung vào thị trường nội địa, với sản lượng tiêu thụ đạt gần 3,9 triệu tấn, tăng 28%.

Sóng gió từ các biện pháp phòng vệ thương mại

Ngành thép Việt Nam tiếp tục đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá và chống trợ cấp từ nhiều quốc gia. Trong nửa cuối năm 2024, có 7 vụ điều tra được khởi xướng, bao gồm các thị trường lớn như EU, Mỹ, và Ấn Độ.

EU và Ấn Độ đều cáo buộc thép HRC nhập khẩu từ Việt Nam gây áp lực lên giá nội địa, làm giảm lợi nhuận của ngành thép bản địa. Tại EU, thép Việt Nam chiếm 25% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành. Tại Ấn Độ, con số này là 9%, với sản lượng nhập khẩu từ Việt Nam tăng gấp đôi trong năm tài chính 2023-2024.

Mỹ cũng khởi xướng điều tra kép chống bán phá giá và trợ cấp đối với thép chống ăn mòn, với biên độ phá giá cáo buộc lên tới 195,23% – cao nhất trong số 10 quốc gia bị điều tra.

Triển vọng năm 2025: Phục hồi hay trì trệ?

Mặc dù có những dấu hiệu tích cực, triển vọng của ngành thép Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc, nơi tiêu thụ thép được dự báo tiếp tục giảm. Viện Quy hoạch và Nghiên cứu Công nghiệp Luyện kim Trung Quốc dự báo nhu cầu thép của nước này sẽ giảm 4,4% vào năm 2024 và tiếp tục giảm 1,5% trong năm 2025.

Giá quặng sắt – nguyên liệu chính của ngành thép – cũng được dự đoán giảm, với mức trung bình năm 2025 là 95 USD/tấn, thấp hơn so với năm 2024.

TS. Đào Minh Châu, chuyên gia ngành thép, cho rằng trong bối cảnh này, giá thép khó lòng tăng mạnh dù nhu cầu nội địa có thể cải thiện nhờ đầu tư công và sự hồi phục của bất động sản. Tuy nhiên, ngành thép vẫn đối mặt với nguy cơ phải giảm giá bán nếu các thị trường xuất khẩu tiếp tục áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại.

Ngành thép Việt Nam đã có những bước phục hồi đầu tiên, nhưng chặng đường phía trước vẫn đầy thách thức. Việc điều chỉnh chiến lược, tăng cường nội lực, và đối phó hiệu quả với các vụ kiện phòng vệ thương mại sẽ là yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của ngành trong tương lai.