Khi các hợp đồng dài hạn giữa Nhật Bản và dự án Sakhalin-2 của Nga nhằm cung cấp khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) sắp hết hạn, thị trường năng lượng thế giới xuất hiện những biến động lớn. Các nhà sản xuất quốc tế đang nhìn thấy cơ hội lấp đầy khoảng trống này, trong khi Nhật Bản phải đối mặt với áp lực địa chính trị và mục tiêu chuyển đổi sang các nguồn năng lượng bền vững hơn.

Nhật Bản, quốc gia nhập khẩu LNG lớn thứ hai trên thế giới, hiện phụ thuộc vào Nga để cung cấp 9% nhu cầu, tương đương 6 triệu tấn mỗi năm, phần lớn trong số đó đến từ dự án Sakhalin-2 do Gazprom điều hành. Với vị trí địa lý thuận lợi, dự án này mang lại lợi thế lớn khi chỉ mất vài ngày đường biển để vận chuyển LNG tới Nhật Bản, so với thời gian hơn một tuần từ các nước như Mỹ, Úc hay Canada. Tuy nhiên, các yếu tố địa chính trị, đặc biệt là sau xung đột Nga - Ukraine, đã khiến sự phụ thuộc này trở thành một bài toán đầy thách thức.

Áp lực từ các đồng minh phương Tây đang khiến Tokyo cân nhắc lại quan hệ năng lượng với Moscow. Dù Sakhalin-2 không nằm trong danh sách cấm vận của Mỹ, nhưng việc giảm phụ thuộc vào nguồn cung Nga vẫn được coi là ưu tiên. Một quan chức từ Bộ Công nghiệp Nhật Bản cho biết, việc duy trì mức cung ứng hiện tại từ Nga sẽ khó khăn hơn trong bối cảnh các quốc gia thuộc nhóm G7 cam kết cắt giảm sử dụng năng lượng Nga. Dù vậy, quyết định cuối cùng sẽ phụ thuộc vào các doanh nghiệp nhập khẩu trong nước như JERA, nhà cung cấp điện lớn nhất Nhật Bản.

Song song với áp lực quốc tế, Nhật Bản cũng đang thực hiện các bước đi để chuyển dịch cơ cấu năng lượng trong nước. Với kế hoạch cắt giảm tỷ lệ khí LNG trong sản xuất điện từ 33% năm 2023 xuống còn 20% vào năm 2030, cùng mục tiêu nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo từ 26% lên 38%, nhu cầu đối với khí hóa lỏng dự kiến sẽ giảm dần. Một lãnh đạo trong ngành năng lượng Nhật Bản cho biết, quyết định gia hạn hợp đồng với Sakhalin-2 sẽ phụ thuộc vào khả năng phát triển năng lượng sạch trong những năm tới.

Trước bối cảnh này, các nhà cung cấp năng lượng khác đang tìm cách thay thế vị trí của Nga trong thị trường Nhật Bản. Những dự án LNG từ Alaska, miền Tây Canada, Malaysia hay Oman đang dần chiếm ưu thế nhờ ít rủi ro chính trị hơn. Đặc biệt, các dự án ở Alaska và Canada có vị trí thuận lợi, chỉ cách Nhật Bản vài ngày đường biển, gần như tương đương Sakhalin-2. Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Mỹ Dan Sullivan đã nhiều lần thăm Nhật Bản để thúc đẩy dự án LNG Alaska, còn Canada dự kiến bắt đầu xuất khẩu LNG từ năm tới thông qua dự án LNG Canada do Shell dẫn đầu.

Dù vậy, khả năng duy trì nguồn cung ổn định từ Nga vẫn là một ẩn số lớn. Mỏ khí đốt Lunskoye, nguồn cung chính của Sakhalin-2, đang tiến dần đến giai đoạn cạn kiệt, trong khi kế hoạch phát triển mỏ Yuzhno-Kirinskoye gặp nhiều trở ngại do lệnh trừng phạt của Mỹ. Các chuyên gia dự đoán Nhật Bản có thể đối mặt với nguy cơ thiếu hụt LNG vào đầu những năm 2030 nếu không đảm bảo được nguồn cung thay thế.

Tuy nhiên, vị trí địa lý gần gũi và giá cả cạnh tranh của Sakhalin-2 vẫn là yếu tố quan trọng khiến nhiều công ty Nhật Bản cân nhắc gia hạn hợp đồng. Một lãnh đạo từ Tokyo Gas nhận định, nếu ngừng mua LNG từ Nga, các nhà nhập khẩu sẽ buộc phải tìm nguồn cung thay thế với chi phí cao hơn, điều này có thể gây áp lực lên giá điện và ảnh hưởng đến người tiêu dùng trong nước.

Bộ Công nghiệp Nhật Bản cũng khẳng định rằng Sakhalin-2 tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, dù nguồn cung LNG toàn cầu dự kiến sẽ ngày càng khan hiếm. Dù vậy, với việc Nhật Bản mở rộng các dự án năng lượng tái tạo và tích cực giao dịch LNG từ nhiều nguồn khác, khả năng từ bỏ hoàn toàn các hợp đồng với Sakhalin-2 mà không ảnh hưởng lớn đến an ninh năng lượng là điều hoàn toàn có thể.

Nhìn chung, Nhật Bản đang đứng trước giai đoạn chuyển đổi lớn, nơi các cân nhắc về địa chính trị, chi phí kinh tế và mục tiêu bền vững phải được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo cả lợi ích ngắn hạn lẫn dài hạn cho quốc gia.

Kinh nghiệm đầu tư hàng hóa phái sinh - 5 bước đơn giản để đầu tư hàng hóa thành công