Trung Đông bùng lửa: Nguy cơ “cú sốc năng lượng” mới và hiệu ứng domino lên kinh tế toàn cầu

Những cuộc không kích qua lại giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran không chỉ làm gia tăng bất ổn an ninh tại Trung Đông, mà còn kích hoạt một chuỗi phản ứng dây chuyền trên phạm vi toàn cầu. Từ thị trường năng lượng, vận tải biển, hàng không đến tài chính – tiền tệ, thế giới đang đứng trước nguy cơ tái diễn một “cú sốc dầu mỏ” trong bối cảnh tăng trưởng vốn đã suy yếu và dư địa chính sách ngày càng thu hẹp.

Tâm điểm của rủi ro kinh tế hiện nay nằm ở Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược trung chuyển gần 1/4 sản lượng dầu mỏ giao dịch toàn cầu mỗi ngày. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại “nút thắt cổ chai” này đều có tác động tức thì tới nguồn cung năng lượng thế giới.

Sau tuyên bố đe dọa đóng cửa eo biển từ phía Iran và các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại, hàng loạt tập đoàn vận tải biển lớn như Maersk, MSC, Hapag-Lloyd và CMA CGM đã tạm dừng hoặc chuyển hướng tàu. Việc buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng kéo dài hành trình thêm hàng nghìn hải lý, khiến chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và logistics gia tăng đáng kể.

Thị trường phản ứng gần như ngay lập tức. Giá dầu Brent trong phiên châu Á đã tăng vọt hơn 13%, vượt mốc 80 USD/thùng. Dù OPEC thông báo tăng sản lượng thêm khoảng 200.000 thùng/ngày nhằm trấn an thị trường, giới phân tích cho rằng mức bổ sung này khó có thể bù đắp rủi ro nếu dòng chảy qua Hormuz tiếp tục bị gián đoạn.

Đối với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn ở châu Á và châu Âu, giá dầu leo thang đồng nghĩa với áp lực lạm phát quay trở lại – đúng vào thời điểm nhiều ngân hàng trung ương đang bước vào chu kỳ nới lỏng sau giai đoạn thắt chặt kéo dài để chống lạm phát.

Nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng: “Cú sốc logistics” tái xuất

Không chỉ dầu mỏ, khu vực Vịnh Persian còn là tuyến trung chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), hóa chất, nguyên vật liệu công nghiệp và hàng tiêu dùng.

Việc các hãng tàu đồng loạt hạn chế hoạt động qua Hormuz làm gia tăng nguy cơ chậm trễ giao hàng, đội chi phí vận tải và thiếu hụt đầu vào sản xuất. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn hồi phục sau đại dịch và xung đột Nga–Ukraine, một điểm nghẽn mới tại Trung Đông có thể tạo ra “cú sốc kép” đối với thương mại quốc tế.

Đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng và nguyên liệu – đặc biệt là khu vực Đông Á – rủi ro này có thể nhanh chóng lan sang sản xuất công nghiệp, cán cân thương mại và tăng trưởng GDP.

Trung Đông từ lâu được coi là “ngã tư bầu trời” nối châu Âu và châu Á, đặc biệt khi không phận Nga và Ukraine bị hạn chế. Tuy nhiên, chỉ trong vòng 24 giờ sau các cuộc tấn công, ít nhất tám quốc gia đã đóng cửa không phận, khiến các trung tâm trung chuyển lớn như Dubai International Airport, Hamad International Airport và Zayed International Airport buộc phải điều chỉnh hoặc tạm ngừng khai thác.

Hơn 2.300 chuyến bay bị hủy trong một ngày, hàng nghìn chuyến khác chậm giờ. Các hãng hàng không lớn như Lufthansa, Air France, British Airways, Japan Airlines và Air India buộc phải thay đổi lịch trình.

Việc phải bay vòng tránh khu vực xung đột làm tăng chi phí nhiên liệu và thời gian khai thác. Khi giá dầu đồng thời leo thang, áp lực chi phí kép này có thể sớm phản ánh vào giá vé quốc tế, ảnh hưởng tới ngành du lịch và thương mại dịch vụ toàn cầu.

Lạm phát quay lại, thị trường tài chính biến động

Giá năng lượng tăng thường kéo theo chi phí sản xuất, vận tải và cuối cùng là giá tiêu dùng. Với các nền kinh tế mới nổi – nơi dư địa chính sách tiền tệ và tài khóa hạn chế – cú sốc giá dầu có thể làm suy yếu ổn định vĩ mô, gia tăng áp lực tỷ giá và nợ công.

Trên thị trường tài chính, rủi ro địa chính trị khiến dòng vốn có xu hướng dịch chuyển sang các tài sản trú ẩn như vàng và trái phiếu chính phủ, trong khi chứng khoán và tiền tệ tại nhiều thị trường mới nổi chịu áp lực bán ra.

Nếu căng thẳng leo thang thành xung đột khu vực quy mô lớn, kịch bản “cú sốc dầu mỏ” – từng gây ra suy thoái toàn cầu trong lịch sử – hoàn toàn có thể tái diễn, đặc biệt trong bối cảnh tăng trưởng thế giới năm nay được dự báo chỉ ở mức khiêm tốn.

Từ điểm nóng khu vực đến rủi ro hệ thống toàn cầu

Điều đáng chú ý là hệ lụy của khủng hoảng không dừng ở Trung Đông. Việc Anh và Hoa Kỳ nâng mức cảnh giác an ninh nội địa cho thấy lo ngại về nguy cơ khủng bố hoặc bạo lực trả đũa xuyên biên giới. Điều này có thể kéo theo chi phí an ninh gia tăng, ảnh hưởng đến tâm lý tiêu dùng và đầu tư tại các nền kinh tế lớn.

Trong một thế giới toàn cầu hóa sâu rộng, ranh giới giữa xung đột khu vực và rủi ro hệ thống ngày càng mong manh. Từ Eo biển Hormuz đến các sàn giao dịch châu Á, từ sân bay Dubai đến các nhà máy châu Âu, những diễn biến địa chính trị tại Trung Đông đang nhắc lại một thực tế cốt lõi: một điểm nóng chiến lược có thể nhanh chóng trở thành biến số quyết định đối với triển vọng kinh tế toàn cầu.

Nếu không được kiểm soát kịp thời, cuộc khủng hoảng hiện nay có thể không chỉ là một đợt biến động ngắn hạn, mà là chất xúc tác cho một chu kỳ bất ổn mới của kinh tế thế giới.

..................................

Liên hệ tư vấn đầu tư hàng hoá phái sinh: 0327.555.026