Bạc đang dần trở thành tâm điểm của một cuộc cạnh tranh địa chính trị mới xoay quanh các nguyên liệu mang tính chiến lược.

Trong một động thái rõ ràng nhằm siết chặt quyền kiểm soát thị trường, Trung Quốc gần đây đã ban hành các quy định hạn chế xuất khẩu bạc. Động thái này có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu, vốn đã khiến thị trường bạc rơi vào trạng thái căng thẳng trong thời gian qua.

Theo chính sách có hiệu lực từ ngày 1/1, chỉ những doanh nghiệp lớn, được nhà nước cấp phép, có năng lực sản xuất tối thiểu 80 tấn bạc mỗi năm và sở hữu hạn mức tín dụng trên 30 triệu USD mới được phép xuất khẩu bạc. Giới phân tích cho rằng quy định này sẽ loại hàng trăm doanh nghiệp nhỏ và vừa khỏi chuỗi cung ứng xuất khẩu. Đây lại chính là nhóm cung cấp bạc quan trọng cho các nhà máy tinh luyện và khách hàng công nghiệp trên toàn cầu.

Gần đây, chính phủ Trung Quốc đã công bố danh sách 44 doanh nghiệp đủ điều kiện xuất khẩu bạc theo quy định mới. Theo một nguồn tin trong ngành được truyền thông nhà nước Trung Quốc dẫn lại, chính sách này đã nâng bạc từ vị thế một mặt hàng thông thường lên nhóm vật liệu chiến lược, đặt nó ngang hàng với đất hiếm về mặt quản lý xuất khẩu.

Không chỉ Trung Quốc, Mỹ cũng đã bắt đầu nhìn nhận vai trò ngày càng quan trọng của bạc. Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) gần đây đã đưa bạc vào danh sách “khoáng sản thiết yếu”, danh mục được thiết lập từ năm 2017 nhằm định hướng chính sách liên bang, đầu tư và cấp phép khai thác mỏ.

Cùng với bạc, Trung Quốc cũng áp dụng hạn chế xuất khẩu đối với tungsten và antimony – những nguyên tố then chốt trong các công nghệ quốc phòng.

Kiểm soát xuất khẩu vốn là công cụ quen thuộc trong chiến lược địa chính trị của Bắc Kinh. Trước đây, Trung Quốc đã từng áp dụng các biện pháp tương tự đối với đất hiếm. Theo chuyên gia Faysal Amin, Trung Quốc sử dụng chính sách này nhằm bảo đảm lợi thế công nghiệp trong nước và gia tăng quyền lực định giá trên thị trường toàn cầu.

Dù chỉ đứng thứ hai thế giới về sản lượng khai thác bạc, Trung Quốc lại giữ vai trò thống trị nhờ năng lực tinh luyện vượt trội. Quốc gia này kiểm soát khoảng 60–70% nguồn cung bạc tinh luyện toàn cầu.

Theo Hiệp hội Thị trường Kim loại Quý London (LBMA), Trung Quốc hiện có 27 nhà máy tinh luyện bạc đạt chuẩn quốc tế. Quốc gia đứng thứ hai là Nhật Bản cũng chỉ sở hữu 13 cơ sở.

“Vũ khí hóa” bạc

LiveMint nhận định rằng năng lực tinh luyện khổng lồ khiến Trung Quốc trở thành “người gác cổng” của thị trường bạc tinh luyện toàn cầu.

Mô hình này khá đơn giản: Trung Quốc nhập quặng bạc và các loại tinh quặng kim loại cơ bản, tiến hành tinh luyện trong nước rồi xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh.

Trong 11 tháng đầu năm 2025, Trung Quốc đã xuất khẩu khoảng 4.600 tấn bạc, trong khi lượng nhập khẩu chỉ ở mức 220 tấn.

Trong một bài xã luận trên MarketWatch, nhà sáng lập R360 – ông Charlie Garcia – nhận định thẳng thắn rằng Trung Quốc đã chính thức “vũ khí hóa” bạc, trong lúc phương Tây còn đang mải tranh cãi về tiền mã hóa.

Theo Garcia, đây là kịch bản quen thuộc mà Trung Quốc từng áp dụng rất thành công với đất hiếm. Năm 2010, Bắc Kinh không cấm xuất khẩu đất hiếm mà chỉ đưa ra các yêu cầu về giấy phép, hạn ngạch và thủ tục hành chính. Kết quả là giá đất hiếm tăng vọt tới 4.500%, khiến các nhà sản xuất phương Tây nhận ra họ không thể sản xuất smartphone hay vũ khí nếu không có sự chấp thuận từ Trung Quốc. Cuộc khủng hoảng đó không ồn ào, mà diễn ra âm thầm thông qua bộ máy hành chính rườm rà.

Phương Tây sau đó thoát khỏi sự phụ thuộc vào đất hiếm Trung Quốc bằng cách mở rộng khai thác trong nước. Tuy nhiên, điều này khó lặp lại với bạc. Ngay cả khi giá tăng cao, các chuyên gia cho rằng phải mất nhiều năm sản lượng bạc mới có thể theo kịp nhu cầu.

Sản lượng bạc khai thác toàn cầu đã suy giảm kể từ khi đạt đỉnh vào năm 2016. Theo Metals Focus, dù giá bạc có thể lập kỷ lục trong vòng 5 năm tới, tốc độ tăng nguồn cung khai thác sẽ vẫn rất hạn chế.

Nguyên nhân chính nằm ở việc hơn một nửa sản lượng bạc toàn cầu là sản phẩm phụ của các mỏ kim loại cơ bản như đồng, chì và kẽm. Do đó, kế hoạch khai thác không phụ thuộc nhiều vào giá bạc. Ngay cả khi giá bạc tăng mạnh, các mỏ này cũng khó điều chỉnh sản lượng chỉ vì bạc.

Khoảng 28% nguồn cung bạc đến từ các mỏ bạc nguyên sinh – nơi sản lượng gắn chặt hơn với giá. Tuy nhiên, các mỏ này lại đối mặt với nhiều thách thức như hàm lượng quặng suy giảm và chi phí khai thác tăng nhanh.

Tại Mỹ, sản lượng bạc năm 2024 tăng khoảng 6%, đạt gần 1.100 tấn. Tuy vậy, xét trong dài hạn, sản lượng vẫn gần như đi ngang, góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm.

Nhu cầu bạc đã vượt cung trong bốn năm liên tiếp. Riêng năm ngoái, thị trường ghi nhận mức thiếu hụt gần 149 triệu ounce, nâng tổng mức thâm hụt bốn năm lên 678 triệu ounce – tương đương khoảng 10 tháng sản lượng khai thác toàn cầu.

Viện Bạc (Silver Institute) dự báo năm nay sẽ là năm thứ năm liên tiếp thị trường bạc rơi vào tình trạng thiếu cung.

Theo Garcia, từ lúc phát hiện mỏ bạc mới đến khi khai thác được một ounce bạc có thể mất từ 10 đến 20 năm. Nói cách khác, nguồn cung khó có thể cải thiện nhanh trong ngắn hạn.

Ông cũng bác bỏ kỳ vọng rằng đồng có thể sớm thay thế bạc trong các ứng dụng công nghệ cao như năng lượng mặt trời. Dù về mặt kỹ thuật điều này khả thi, nhưng việc chuyển đổi dây chuyền sản xuất là vô cùng tốn thời gian và chi phí. Chỉ riêng việc cải hoán một nhà máy pin mặt trời đã mất khoảng 18 tháng, trong khi toàn cầu có tới 300 nhà máy như vậy.

Garcia ước tính rằng giá bạc có thể phải tăng lên mức 134 USD/ounce thì nhu cầu trong lĩnh vực năng lượng mặt trời mới thực sự suy giảm đáng kể.

Vậy vì sao Trung Quốc muốn kiểm soát thị trường bạc? Theo Garcia, câu trả lời nằm ở tham vọng thống trị kinh tế.

Bắc Kinh không hạn chế xuất khẩu vì lo ngại đầu cơ, mà vì họ cần bạc cho quá trình chuyển đổi năng lượng sạch. Ai kiểm soát kim loại chiến lược sẽ kiểm soát cuộc chuyển đổi đó.

Ngoài ra, ngành công nghiệp quốc phòng cũng phụ thuộc lớn vào bạc, dù các số liệu cụ thể không được công bố do tính chất bí mật. Tuy nhiên, giới phân tích khẳng định mức độ sử dụng là rất đáng kể.

Theo Garcia, thông điệp gửi tới phương Tây là rất rõ ràng: nếu muốn xây dựng tương lai năng lượng, họ sẽ phải đàm phán với Trung Quốc. Việc phê duyệt xuất khẩu có thể nhanh hoặc chậm, tùy hoàn cảnh, và đôi khi điều đó sẽ khiến các doanh nghiệp phương Tây “tự nguyện” tham gia liên doanh hay chuyển giao công nghệ.

Cuối cùng, Garcia cho rằng trong bối cảnh này, việc nắm giữ bạc vật chất có thể là một lựa chọn đáng cân nhắc. Không rủi ro đối tác, không bị gọi ký quỹ – chỉ có bạc, lặng lẽ tăng giá trong khi các hồ sơ xin xuất khẩu tiếp tục nằm chờ trên bàn làm việc của các quan chức.