​

 Eo Biển Hormuz Trước Bước Ngoặt Lịch Sử: Thỏa Thuận Mỹ - Iran Sẽ Giải Cứu Thị Trường Năng Lượng Toàn Cầu?

Vịnh Ba Tư từ lâu đã được ví như "trái tim" sản xuất dầu khí của thế giới. Phần lớn nguồn năng lượng khổng lồ từ khu vực này chỉ có một con đường duy nhất để tiến ra đại dương: Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, huyết mạch hàng hải này đã bị đóng băng hơn ba tháng qua, kể từ khi liên quân Mỹ - Israel phát động các cuộc tấn công chiến lược nhắm vào Iran vào cuối tháng Hai.

Sự bế tắc tại Hormuz đã kích hoạt một làn sóng khủng hoảng kinh tế trên quy mô toàn cầu: nguồn cung dầu thô và khí đốt rơi vào trạng thái khan hiếm trầm trọng, đẩy chi phí năng lượng leo thang chóng mặt. Giờ đây, một tia hy vọng mới vừa được thắp lên khi Mỹ và Iran bất ngờ tuyên bố đạt được một thỏa thuận hòa bình tạm thời nhằm chấm dứt xung đột và mở cửa trở lại eo biển chiến lược này.

1. Thỏa Thuận Tạm Thời Và Những Tuyên Bố Trái Ngược

Thỏa thuận lịch sử dự kiến sẽ chính thức được ký kết vào ngày 19 tháng 6. Theo lộ trình được tiết lộ, Iran sẽ tiến hành khơi thông và mở lại eo biển Hormuz, đổi lại phía Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh phong tỏa khắc nghiệt đối với các cảng biển của quốc gia này. Mặc dù văn bản cuối cùng vẫn chưa được công bố chi tiết, các bên liên quan đã đưa ra những thông điệp đầy tính toán:

• Góc nhìn từ Washington: Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran đã hoàn tất và khẳng định eo biển Hormuz sẽ trở lại trạng thái hoạt động hoàn toàn miễn phí.

• Góc nhìn từ Tehran: Ngược lại, hãng thông tấn nhà nước Fars của Iran chỉ ra rằng các tàu thuyền chỉ được miễn phí đi qua eo biển trong vòng 60 ngày đầu tiên theo điều khoản thỏa thuận. Sau thời hạn này, Iran phối hợp cùng Oman dự kiến sẽ áp đặt biểu phí dịch vụ đối với hoạt động điều hướng, bảo hiểm và an toàn môi trường tại đây.

2. Hormuz Có Thể Trở Lại Bình Thường Ngay Lập Tức?

Câu trả lời thực tế là Không. Giới chuyên gia nhận định việc khôi phục dòng chảy thương mại qua Hormuz sẽ phải đối mặt với hai rào cản kỹ thuật và tâm lý vô cùng lớn:

Bài toán ùn tắc và khủng hoảng niềm tin

Ngay cả khi lệnh mở cửa có hiệu lực, thị trường vẫn cần một thời gian dài để giải quyết tình trạng hỗn loạn tại thực địa. Dữ liệu từ hãng kiểm toán hàng hải Kpler cho thấy đang có gần 300 tàu chở hàng nằm kẹt lại ở Vịnh Ba Tư để chờ lối ra, và một số lượng tương đương các tàu rỗng đang thả neo phía ngoài chờ vào nhận hàng.

Bên cạnh đó, các chủ tàu vẫn mang tâm lý e ngại. Nỗi sợ hãi về việc tàu bị bắt giữ hoặc bị tấn công bởi lực lượng đặc nhiệm Iran trước đó vẫn chưa nguôi ngoai, khiến dòng tiền lớn vẫn chọn cách đứng ngoài thăm dò thay vì mạo hiểm.

Hiểm họa từ trận địa mìn ngầm

Thách thức lớn nhất đối với an toàn hàng hải chính là vũ khí ngầm. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cảnh báo rằng Iran đã gài mìn trên diện rộng tại nhiều đoạn trọng yếu của eo biển. Chiến dịch rà phá, trục vớt các vật liệu nổ này được dự báo sẽ ngốn nhiều tuần thương thảo và thực địa. Hiện tại, Anh và Pháp đang lên kế hoạch dẫn dắt một phái đoàn quốc gia đặc biệt để giải quyết bài toán bom mìn này.

3. Vì Sao Thế Giới Không Thể Sống Thiếu Eo Biển Hormuz?

Với chiều dài khoảng 161 km và bề rộng điểm hẹp nhất chỉ vỏn vẹn 24 dặm (khoảng 39 km), eo biển Hormuz là "nút thắt cổ chai" quan trọng bậc nhất của bản đồ địa chính trị năng lượng toàn cầu.

​

• Huyết mạch của dầu thô: Hormuz là tuyến vận tải bắt buộc của hơn 1/5 lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Các siêu cường xuất khẩu như Ả Rập Xê Út, Iraq, Kuwait, UAE, Qatar và Bahrain đều phụ thuộc hoàn toàn vào đây để đưa năng lượng sang thị trường châu Á.

• Trung tâm hạ nguồn: Vùng Vịnh cũng là nơi đặt các tổ hợp lọc hóa dầu khổng lồ, cung cấp phần lớn sản lượng dầu diesel, nhiên liệu bay, và naphtha cho ngành công nghiệp bán dẫn và nhựa toàn cầu.

• Hệ lụy từ cuộc chiến: Việc đóng cửa eo biển kéo dài đã ép các nhà sản xuất vùng Vịnh phải cắt giảm phần lớn sản lượng khai thác do các kho chứa nội địa lâm vào tình trạng quá tải nghiêm trọng. Một số hãng vận tải phải liều lĩnh sử dụng các biện pháp "vận chuyển bóng đêm" (tắt tín hiệu định vị AIS để né tránh radar) nhằm duy trì hoạt động.

4. Các Quốc Gia Vùng Vịnh Đang Tìm Đường "Thoát Hiểm" Ra Sao?

Cuộc khủng hoảng kéo dài hơn 3 tháng qua đã buộc các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ phải nhìn nhận lại sự phụ thuộc vào Hormuz và ráo riết kích hoạt các tuyến đường ống đất liền thay thế:

• Ả Rập Xê Út: Đã nhanh chóng chuyển hướng dòng chảy dầu thô từ Đông sang Tây thông qua hệ thống đường ống nội địa chạy thẳng ra cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Tuyến đường ống này có công suất thiết kế lên đến 7 triệu thùng/ngày.

• UAE (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất): Đang tận dụng đường ống nối các mỏ dầu đất liền với cảng Fujairah nằm ngoài Vịnh Oman. Tập đoàn dầu khí quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng đường ống thứ hai nhằm nâng gấp đôi công suất xuất khẩu tại Fujairah vào năm 2027.

• Điểm nghẽn ở các nước khác: Kuwait, Qatar và Bahrain hoàn toàn không có lựa chọn đường bộ thay thế. Trong khi đó, hệ thống đường ống nối các mỏ phía Nam của Iraq với cảng Thổ Nhĩ Kỳ ở Địa Trung Hải vẫn chưa thể vận hành và các tuyến qua Jordan hay Syria thì có quy mô quá nhỏ.

​

5. Bản Quyền Pháp Lý: Iran Có Thực Sự Sở Hữu Hormuz?

Xét theo Công ước Luật Biển của Liên Hợp Quốc (UNCLOS 1982), các quốc gia ven biển có quyền thực thi chủ quyền trong phạm vi lãnh hải 12 hải lý tính từ đường cơ sở. Eo biển Hormuz nằm trọn trong vùng lãnh hải chồng lấn của Iran và Oman.

Tuy nhiên, luật quốc tế quy định rất rõ: các quốc gia ven biển phải tôn trọng quyền "đi lại vô hại" và "quá cảnh tự do" của tàu thuyền quốc tế, đồng thời không được phép thu bất kỳ khoản phí nào đối với tàu bè qua lại.

Mặc dù chính phủ Iran đã đặt bút ký vào Công ước UNCLOS 1982, nhưng cơ quan lập pháp (Quốc hội) của nước này chưa bao giờ phê chuẩn hiệp ước. Đây chính là lỗ hổng pháp lý mà Tehran liên tục sử dụng để áp đặt các quy chế kiểm soát đơn phương, thiết lập cơ quan quản lý riêng tại Vịnh Ba Tư nhằm thiết lập một "luật chơi" mới có lợi cho mình.

Lời Kết

Thỏa thuận ngày 19 tháng 6 tới đây có thể là chiếc van xả áp đắt giá cho nền kinh tế thế giới đang khát năng lượng. Tuy nhiên, bản chất mong manh trong mối quan hệ Mỹ - Iran cùng những tranh chấp kéo dài về quyền thu phí và an toàn bom mìn cho thấy: hành trình đưa eo biển Hormuz trở lại thời kỳ hoàng kim sẽ còn rất nhiều gập ghềnh. Thị trường hàng hóa và năng lượng toàn cầu chắc chắn sẽ còn rung lắc mạnh theo từng động thái nhỏ tại nút thắt này.

..................................................

THAM GIA ROOM TIN TỨC HÀNG HOÁ

​