Mỹ và Iran xác nhận đã chính thức ký kết Bản ghi nhớ Islamabad, đánh dấu bước tiến lớn trong nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần 4 tháng. Thỏa thuận gồm 14 điều khoản quan trọng liên quan đến ngừng bắn, khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, lộ trình dỡ bỏ trừng phạt và giải quyết chương trình hạt nhân của Iran.

Mỹ và Iran xác nhận đã ký thỏa thuận hòa bình

Ngày 18/6, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết Bản ghi nhớ Islamabad đã chính thức được ký bởi nguyên thủ hai nước, đánh dấu việc hoàn tất giai đoạn đàm phán đầu tiên giữa Washington và Tehran.

Theo phía Iran, văn bản được soạn thảo bằng cả tiếng Anh và tiếng Ba Tư nhằm đảm bảo tính chính xác trong quá trình diễn giải và thực thi các điều khoản sau này.

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump xác nhận đã ký văn kiện bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G7 tại Pháp. Trước đó, ngày 14/6, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã thực hiện ký điện tử văn bản dưới sự chứng kiến của Tổng thống Trump.

Dù kế hoạch tổ chức lễ ký chính thức tại Geneva (Thụy Sĩ) vào ngày 19/6 vẫn được duy trì, phía Iran cho rằng việc tổng thống hai nước trực tiếp ký kết đã giúp văn kiện có hiệu lực chính trị và pháp lý mạnh mẽ hơn. Trong khi đó, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif – bên đóng vai trò trung gian hòa giải – cho biết lễ ký trực tiếp vẫn sẽ diễn ra nhằm đánh dấu cột mốc lịch sử và mở đầu cho các vòng đàm phán kỹ thuật tiếp theo.

Những nội dung chính trong Bản ghi nhớ Islamabad

1. Mỹ, Iran và các lực lượng đồng minh liên quan cam kết ngừng ngay lập tức và vĩnh viễn mọi hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon. Các bên đồng thời cam kết không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia liên quan.

2. Washington và Tehran nhất trí tôn trọng độc lập, chủ quyền quốc gia và không can thiệp vào các vấn đề nội bộ của đối phương.

3. Hai nước sẽ tiến hành các cuộc đàm phán nhằm xây dựng thỏa thuận hòa bình cuối cùng trong thời hạn tối đa 60 ngày. Thời gian này có thể được kéo dài nếu hai bên cùng thống nhất.

4. Ngay khi bản ghi nhớ có hiệu lực, Mỹ sẽ chấm dứt các hoạt động phong tỏa hàng hải đối với Iran và khôi phục lưu thông tàu thuyền tại khu vực về trạng thái bình thường trong vòng tối đa 30 ngày. Sau khi thỏa thuận cuối cùng được ký kết, Washington cũng cam kết rút lực lượng khỏi các khu vực liên quan.

5. Iran cam kết bảo đảm an toàn cho các tàu thương mại đi qua tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với biển Oman trong ít nhất 60 ngày. Tehran sẽ khôi phục hoạt động vận tải biển ngay lập tức, đồng thời triển khai rà phá thủy lôi và loại bỏ các vật cản quân sự trong vòng 30 ngày đầu tiên. Ngoài ra, Iran sẽ phối hợp với Oman cùng các quốc gia ven Vịnh xây dựng cơ chế quản lý lâu dài đối với eo biển Hormuz theo luật pháp quốc tế.

6. Mỹ và các đối tác khu vực sẽ xây dựng kế hoạch phục hồi kinh tế cho Iran với nguồn lực dự kiến ít nhất 300 tỷ USD. Chi tiết chương trình sẽ được hoàn thiện trong vòng 60 ngày và trở thành một phần của thỏa thuận cuối cùng.

7. Washington cam kết xây dựng lộ trình chấm dứt các biện pháp trừng phạt nhằm vào Iran. Quá trình này bao gồm việc xem xét các nghị quyết liên quan của Liên Hợp Quốc, các quyết định của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và các lệnh trừng phạt đơn phương do Mỹ áp đặt.

8. Iran tiếp tục khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình và cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân. 

Hai bên sẽ xây dựng cơ chế xử lý lượng uranium đã làm giàu của Iran. Phương án tối thiểu được đưa ra là pha loãng số uranium này ngay tại Iran dưới sự giám sát của IAEA. Các cuộc đàm phán về hoạt động làm giàu uranium và chương trình hạt nhân dân sự sẽ tiếp tục được triển khai trong giai đoạn tiếp theo.

9. Trong thời gian thương lượng, Iran sẽ không mở rộng chương trình hạt nhân hiện có. Đổi lại, Mỹ cam kết không ban hành thêm các biện pháp trừng phạt mới hoặc gia tăng hiện diện quân sự trong khu vực.

10. Từ thời điểm thỏa thuận có hiệu lực cho đến khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ hoàn toàn, Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp các giấy miễn trừ cần thiết để Iran xuất khẩu dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và các mặt hàng liên quan. Các hoạt động hỗ trợ như thanh toán, bảo hiểm, vận tải và dịch vụ tài chính cũng sẽ được áp dụng cơ chế miễn trừ tương tự.

11. Mỹ cam kết cho phép Iran tiếp cận và sử dụng các khoản tiền cùng tài sản đang bị phong tỏa ở nước ngoài. Tehran sẽ được quyền sử dụng các nguồn lực này theo quyết định của Ngân hàng Trung ương Iran, trong khi Washington sẽ hỗ trợ về mặt pháp lý và thủ tục để quá trình giải ngân diễn ra thuận lợi.

12. Hai bên thống nhất thành lập một cơ chế giám sát nhằm theo dõi việc thực hiện các cam kết đã ký, đồng thời xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai thỏa thuận.

13. Sau khi các điều khoản cốt lõi gồm điều khoản 1, 4, 5, 10 và 11 được triển khai trên thực tế, Mỹ và Iran sẽ bước vào vòng đàm phán chuyên sâu để hoàn thiện thỏa thuận hòa bình cuối cùng.

14. Khi hoàn tất đàm phán, văn kiện hòa bình cuối cùng sẽ được trình lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để thông qua dưới hình thức nghị quyết mang tính ràng buộc, tạo cơ sở pháp lý quốc tế cho việc thực thi lâu dài.

Bước ngoặt lớn đối với Trung Đông và thị trường năng lượng

Việc ký kết Bản ghi nhớ Islamabad được xem là bước tiến quan trọng nhất kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2. Cuộc chiến đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, làm gián đoạn hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz và đẩy giá năng lượng toàn cầu lên mức cao trong nhiều năm.

Giới quan sát nhận định việc khôi phục hoạt động tại Hormuz, nối lại xuất khẩu dầu của Iran và khởi động lộ trình dỡ bỏ trừng phạt có thể góp phần hạ nhiệt căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đồng thời giảm áp lực đối với thị trường năng lượng thế giới trong thời gian tới.

Nguồn: VnExpress