Thị trường tài sản mã hóa đang bùng nổ tại Việt Nam, kéo theo bài toán phức tạp về chính sách thuế. Cơ quan quản lý đang tìm hướng đi mới để vừa kiểm soát hiệu quả, vừa tạo động lực cho nền tài chính số phát triển.

Bùng nổ tài sản mã hóa và cơ hội đầu tư tại Việt Nam

Thị trường tài sản mã hóa (crypto) toàn cầu đang tăng trưởng mạnh, với tổng vốn hóa vượt 3.900 tỷ USD, trong đó Bitcoin chiếm hơn một nửa. Đà tăng ấn tượng này khiến Việt Nam nhanh chóng trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư và tổ chức tài chính.

Nghị quyết 05/2025 của Chính phủ mở đường cho việc thí điểm tài sản mã hóa trong 5 năm, cho phép các doanh nghiệp đủ điều kiện được cấp phép hoạt động sàn giao dịch. Nhiều tên tuổi lớn trong ngành ngân hàng và chứng khoán như MB, SSI, TCBS, Tecombank… đã sẵn sàng bước vào cuộc chơi mới.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là rủi ro quản lý thuế và kiểm soát dòng tiền xuyên biên giới. Đặc tính phi tập trung và ẩn danh khiến crypto trở thành thách thức lớn với cơ quan quản lý khi áp dụng các quy định tài chính truyền thống.

Vì sao việc đánh thuế tài sản mã hóa vẫn là bài toán khó?

Theo bà Lưu Ánh Nguyệt – Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính, Việt Nam hiện chưa có quy định rõ ràng để phân loại tài sản mã hóa trong hệ thống thuế. Việc tạm thời áp dụng như chứng khoán là chưa phản ánh đúng bản chất, có thể gây thất thu và khó kiểm soát.

Ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, cho rằng crypto cần được xem như quyền tài sản, tương tự biển số xe hay quyền sử dụng đất. Theo Luật Thuế GTGT, quyền tài sản phải chịu thuế 10%, trong khi chứng khoán không bị đánh thuế GTGT – điều này cho thấy sự khác biệt lớn giữa hai loại hình.

Hiện Bộ Tài chính đang cân nhắc hai hướng đánh thuế mới:

• 0,1–1% trên giá trị giao dịch, tương tự chuyển nhượng chứng khoán.

• 17–20% trên thu nhập thực tế, giống mô hình hộ kinh doanh.

Các chuyên gia cho rằng, dù chọn phương án nào, cần đảm bảo chính sách thuế phù hợp bản chất tài sản, tránh làm méo mó thị trường.

Hướng đi nào cho Việt Nam trong quản lý tài sản mã hóa?

Để xây dựng khung pháp lý bền vững, cơ quan quản lý được khuyến nghị ứng dụng công nghệ blockchain analytics nhằm theo dõi giao dịch, xác định nguồn gốc và đảm bảo minh bạch thuế.

Theo bà Nguyệt, Việt Nam có thể học hỏi mô hình phân loại linh hoạt như Singapore và Australia – nơi tài sản số được định danh dựa trên mục đích sử dụng. Cụ thể:

• Tiền mã hóa thanh khoản cao như Bitcoin được xem là hàng hóa.

• Token huy động vốn được quản lý như chứng khoán.

Bên cạnh đó, việc sớm ban hành hướng dẫn về các hoạt động như staking, airdrop hay hoán đổi sẽ giúp xác định rõ các sự kiện phát sinh thu nhập chịu thuế, từ đó nâng cao tính minh bạch và công bằng trong thực thi chính sách.

Nếu được triển khai đúng hướng, Việt Nam có thể vừa kiểm soát rủi ro, vừa thúc đẩy phát triển thị trường tài sản số an toàn và minh bạch.