Sáu tháng trước, Tập Cận Bình đặt cược vào tiêu dùng và đầu tư nội địa như hai động cơ tăng trưởng chính của 2026. Hôm nay, cả hai đều đang hỏng. Doanh số bán lẻ tháng 5 vừa ghi nhận mức âm lần đầu tiên kể từ 2022. Đầu tư tài sản cố định giảm 4,1% trong 5 tháng đầu năm — tệ nhất kể từ những ngày đầu Covid. Và không có dấu hiệu nào cho thấy Bắc Kinh có một kế hoạch thực sự để thoát ra.

Mục tiêu và dữ liệu phản bác

Tháng 12 năm ngoái, tại hội nghị kinh tế cấp cao nhất của Đảng, Chủ tịch Tập Cận Bình chỉ đạo rõ ràng: "phối hợp thúc đẩy tiêu dùng và mở rộng đầu tư." Sáu tháng sau, cả hai mặt trận đều đang thất thủ.

Doanh số bán lẻ tháng 5 giảm 0,2% so với cùng kỳ — lần đầu tiên ghi nhận mức âm kể từ khi Trung Quốc mở cửa sau Covid năm 2022. Đây không phải cú sốc bất ngờ mà là sự xác nhận của một xu hướng: người tiêu dùng Trung Quốc đang thu mình lại, và chương trình trợ cấp đổi mới hàng tiêu dùng của chính phủ — vốn đã bơm lực cho doanh số thiết bị gia dụng và ô tô — đang cạn dần hiệu lực.

Frederic Neumann, Kinh tế trưởng châu Á tại HSBC, nhận xét: "Câu hỏi là: chúng ta đã đụng tường chưa?"

Vì sao người dân Trung Quốc không chịu tiêu?

Điểm yếu trong tiêu dùng không phải do một cú sốc nhất thời. Nó có gốc rễ cấu trúc.

Bất động sản — tài sản tích lũy cả đời của hàng trăm triệu hộ gia đình — vẫn đang chìm trong chu kỳ suy thoái năm thứ năm. Giá nhà mới tháng 5 tiếp tục giảm 0,2% so với tháng trước trên 70 thành phố. Khi tài sản lớn nhất của mình mất giá tháng này qua tháng khác, người tiêu dùng không mua sắm — họ trả nợ và tích lũy tiền mặt.

Logan Wright, nhà phân tích tại Rhodium Group, nhận xét thẳng: "Điểm yếu trong tiêu dùng mang tính cấu trúc hơn." Xuất khẩu đang tốt, đầu tư liên quan đến sản xuất xuất khẩu đang tốt — nhưng tất cả những gì hướng vào thị trường nội địa đều đang yếu.

Đầu tư: Số liệu xấu — và đằng sau còn phức tạp hơn

Chỉ số đầu tư tài sản cố định (FAI) giảm 4,1% trong 5 tháng đầu năm 2026 so với cùng kỳ 2025. Nhưng giải mã con số này không đơn giản.

Một phần của sự sụt giảm phản ánh chủ ý chính sách: sau khi Tập Cận Bình kêu gọi cắt giảm cạnh tranh công nghiệp lãng phí và các dự án không hiệu quả, nhiều khoản đầu tư vào điện gió, điện mặt trời thiếu khả thi về kinh tế đã bị hủy. Lynn Song, Kinh tế trưởng về Trung Quốc tại ING, nhận xét: "Chúng ta đang ở ngưỡng mà đầu tư hạ tầng thêm bắt đầu cho lợi nhuận giảm dần."

Nhưng có bằng chứng cho thấy số liệu bị bóp méo theo cả hai hướng. Dữ liệu tài khoản quốc gia mới nhất — hiếm khi được công bố — cho thấy tổng vốn đầu tư cố định danh nghĩa (gross fixed capital formation) đã giảm năm ngoái lần đầu tiên kể từ khi Trung Quốc bắt đầu công bố GDP vào thập niên 1990. Louis Kuijs từ S&P Global nhận xét những mức sụt giảm "cực mạnh" trong nửa cuối 2025 là "kỳ lạ" — gợi ý rằng số liệu chính thức đang phản ánh cả sai lệch thống kê lẫn thực tế kinh tế.

Điểm sáng duy nhất: Xuất khẩu — nhưng đây chính là vấn đề

Trong bức tranh u ám, xuất khẩu là điểm sáng gần như duy nhất. Kim ngạch xuất khẩu tháng 5 tăng 19%, nhập khẩu tăng 27% — phần lớn do giá và khối lượng chip bán dẫn tăng vọt khi ngành công nghệ Trung Quốc hưởng lợi từ làn sóng đầu tư AI toàn cầu. Thặng dư thương mại hàng hóa năm ngoái đạt kỷ lục 1.200 tỷ USD.

Nhưng đây cũng chính là nút thắt chiến lược: cỗ máy xuất khẩu tiếp tục chạy mạnh trong khi tiêu dùng nội địa ốm yếu đồng nghĩa với việc Trung Quốc ngày càng phụ thuộc vào nhu cầu từ bên ngoài — đúng thứ đã gây ra cuộc chiến thuế quan với Mỹ và Liên minh Châu Âu. Adam Wolfe từ Absolute Strategy Research tóm gọn: "Dịch vụ và hàng hóa hướng vào người tiêu dùng vẫn là điểm yếu nhất."

Bắc Kinh có thể làm gì — và tại sao rất khó làm?

Câu trả lời ngắn: rất ít, và rất chậm.

Không giống các nền kinh tế lớn khác, Trung Quốc chưa bao giờ xây dựng một chính sách kích cầu tiêu dùng chủ động có hệ thống. Cơ sở hạ tầng thể chế để bơm tiền trực tiếp vào túi người dân — lưới an sinh xã hội mạnh, hệ thống phúc lợi diện rộng — đơn giản là chưa được thiết lập. Neumann của HSBC nhận xét thẳng: "Trung Quốc không được cấu trúc để làm điều đó."

Còn mô hình đầu tư? Đây là nơi vấn đề trở nên chính trị hơn là kinh tế. Có những tập đoàn lớn, chính quyền địa phương, cả một hệ thống quyền lợi gắn với mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư suốt 40 năm qua. Và mô hình đó đã có kết quả thật sự — hàng trăm triệu người thoát nghèo, hạ tầng đẳng cấp thế giới, GDP tăng trưởng phi thường.

"Về mặt tâm lý, rất khó để nói mô hình này không còn hoạt động nữa", Neumann nói. "Nó đã hoạt động. Nó đã hoạt động rất tốt."

Nhưng nếu không có sự chuyển dịch thực sự sang tiêu dùng nội địa, tăng trưởng dài hạn khó có thể bền vững. Đó là mâu thuẫn cốt lõi mà Bắc Kinh chưa tìm được lối ra.

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam. Khi tiêu dùng nội địa Trung Quốc yếu và xuất khẩu của họ tiếp tục bùng nổ, hàng hóa Trung Quốc sẽ tìm kiếm thị trường ở khắp nơi — trong đó có Việt Nam — tạo thêm áp lực cạnh tranh cho sản xuất trong nước. Đồng thời, nhu cầu nhập khẩu từ Trung Quốc chậm lại cũng ảnh hưởng đến một số ngành xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này. Hai chiều tác động cần theo dõi song song.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656