Washington đang gia tăng áp lực yêu cầu Bắc Kinh tham gia hỗ trợ khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Trong bối cảnh đó, chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến vào cuối tháng có thể bị trì hoãn, làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ hai nước.

Mỹ yêu cầu Trung Quốc hỗ trợ mở lại tuyến vận tải chiến lược

Ngày 15/03, trong cuộc phỏng vấn với Financial Times, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông hy vọng Trung Quốc sẽ đóng vai trò tích cực trong việc hỗ trợ mở lại eo biển Hormuz trước khi ông đến Bắc Kinh để tham dự hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, dự kiến diễn ra trong khoảng thời gian từ 31/03 đến 02/04.

Ông Trump cho rằng khoảng thời gian hai tuần trước thềm hội nghị là đủ để đạt được tiến triển rõ ràng. Nếu điều đó không xảy ra, Washington có thể cân nhắc hoãn chuyến thăm, dù ông không đưa ra mốc thời gian cụ thể cho khả năng này.

Đàm phán ngoại giao diễn ra trước thềm hội nghị

Những phát biểu của Tổng thống Trump được đưa ra trong bối cảnh Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đang có cuộc gặp với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại Paris để trao đổi về các nội dung liên quan đến hội nghị thượng đỉnh sắp tới.

Đến nay, phía Trung Quốc vẫn chưa chính thức xác nhận lịch trình chi tiết của chuyến thăm. Thông thường, Bắc Kinh chỉ công bố thông tin về các chuyến công du cấp cao khi thời điểm diễn ra đã cận kề.

Kể từ chuyến công du của ông Trump vào năm 2017, đây sẽ là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một tổng thống Mỹ nếu diễn ra theo đúng kế hoạch. Chuyến đi này diễn ra khoảng 5 tháng sau cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo tại Busan (Hàn Quốc), nơi Washington và Bắc Kinh đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại sau nhiều vòng áp thuế đáp trả lẫn nhau.

Tầm quan trọng của eo biển Hormuz đối với thị trường năng lượng

Phát biểu trên chuyên cơ Không Lực Một ngày 15/03, Tổng thống Trump cho rằng Trung Quốc có lợi ích trực tiếp trong việc khôi phục hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz. Theo ông, khoảng 90% lượng dầu mà Trung Quốc nhập khẩu đi qua tuyến hàng hải này, do đó Bắc Kinh cũng sẽ hưởng lợi nếu tuyến vận tải được khai thông trở lại.

Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời kêu gọi các quốc gia tại châu Âu và châu Á, bao gồm Trung Quốc, tham gia hỗ trợ bảo đảm lưu thông qua tuyến đường biển chiến lược này. Eo Hormuz hiện được xem là một trong những điểm nghẽn quan trọng của thị trường năng lượng toàn cầu, khi khoảng 1/5 nguồn cung dầu thế giới được vận chuyển qua đây mỗi ngày.

Trung Quốc được cho là ít chịu tác động hơn dự kiến

Tuy nhiên, một số dữ liệu cho thấy mức độ phụ thuộc của Trung Quốc vào eo biển Hormuz có thể thấp hơn so với đánh giá của phía Mỹ.

Trong hai năm gần đây, Bắc Kinh đã tăng cường đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và mở rộng dự trữ chiến lược, giúp giảm thiểu rủi ro nếu hoạt động vận chuyển qua Hormuz bị gián đoạn kéo dài.

Rush Doshi, Giám đốc Sáng kiến Chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Quốc tế cho biết lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển qua eo Hormuz hiện chiếm chưa đến một nửa tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc. Trong khi đó, Nomura ước tính rằng lượng dầu vận chuyển qua Hormuz chỉ tương đương khoảng 6,6% tổng nhu cầu tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc.

Các hình ảnh vệ tinh do các công ty nghiên cứu hàng hải thu thập cũng cho thấy kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng trước, Iran vẫn tiếp tục xuất khẩu khối lượng lớn dầu thô sang Trung Quốc.

Căng thẳng thương mại tiếp tục gia tăng

Căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới cũng gia tăng trước thềm hội nghị thượng đỉnh. Washington gần đây đã mở một loạt cuộc điều tra thương mại nhằm vào nhiều quốc gia, với cáo buộc liên quan đến dư thừa công suất và các vấn đề lao động cưỡng bức.

Ngày 16/03, Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ trích chính quyền Trump vì tiếp tục sử dụng các cuộc điều tra theo Điều 301 – cơ chế pháp lý cho phép Mỹ áp dụng biện pháp thương mại đơn phương. Theo phía Trung Quốc, việc sử dụng cơ chế này cho thấy Washington đang đặt luật pháp trong nước lên trên các quy tắc thương mại quốc tế. Bắc Kinh cũng cho rằng các cuộc điều tra này mang tính đơn phương, tùy tiện và phân biệt đối xử.

Trung Quốc đã gửi công hàm phản đối chính thức tới phía Mỹ, đồng thời kêu gọi Washington điều chỉnh lập trường. Trong tuyên bố, cơ quan này nhấn mạnh Mỹ cần sửa chữa các hành động sai lầm và tiến gần hơn tới Trung Quốc, đồng thời khẳng định Bắc Kinh ủng hộ việc giải quyết các bất đồng thông qua đối thoại và đàm phán.

Ngoài ra, Trung Quốc cho biết sẽ theo dõi sát diễn biến của các cuộc điều tra thương mại và sẵn sàng thực hiện những biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích kinh tế của mình.